Tane là gì

Tane (種) trong tiếng Nhật nghĩa là “hạt giống”; tên đầy đủ, tanemaki (種まき), nghĩa là “gieo / vãi hạt”.

Trong một câu #

Một ứng dụng đơn giản và tự do để giữ hạt giống của bạn và chia sẻ chúng với bất kỳ ai bạn muốn. Nó chạy không cần internet và không có công ty nào ở giữa.

Vì sao cần đến nó #

Hôm nay chỉ một nhúm công ty nắm phần lớn hạt giống của thế giới. Nhiều loại hạt được làm ra để không dùng lại được: cho một vụ, nhưng hạt của chúng nảy mầm kém, nên bạn phải mua lại mỗi năm. Trong khi đó các giống truyền thống — được trồng và cải thiện suốt hàng nghìn năm — đang mất dần, và cùng với chúng là hiểu biết về cách trồng.

Chia sẻ hạt giống là một trong những việc lâu đời và tự nhiên nhất, vậy mà ở vài nơi nó đã thành rắc rối, thậm chí bị phạt (ở Pháp, một hội đoàn từng bị phạt vì phát các giống không có trong danh mục chính thức). Còn những người giữ giống thì vẫn làm việc với sổ tay và bảng tính.

Nó làm gì, nói cho dễ #

• Giữ — danh mục hạt giống của bạn: có gì, từ năm nào, bao nhiêu, đến từ đâu, dưới cái tên bạn vẫn gọi (không cần tên Latinh). Giống nhau cả thôi, dù bạn có bốn gói trong ngăn kéo hay một nhóm với hàng trăm giống.
• Chia sẻ — bạn nói mình có gì; ai đó ở gần thấy và nhắn cho bạn, để cho, đổi hoặc bán nếu bạn muốn. Bạn tự thoả thuận, trực tiếp. Không công ty nào chen vào hay ăn hoa hồng.

Vì sao nó khác #

• Nó tự do và thuộc về mọi người. Nó không thuộc công ty nào: ai cũng có thể dùng, sao chép, dịch hay cải tiến, miễn phí và mãi mãi. Nó giống một công thức được truyền tay hơn là một sản phẩm đóng kín — điều đó gọi là phần mềm tự do. Và ai cải tiến nó thì buộc phải chia sẻ những cải tiến ấy với cùng sự tự do, để sau này không ai “đóng” nó lại được (đó là copyleft).
• Nó chạy ngoại tuyến. Những việc cơ bản vẫn chạy giữa đồng, không cần sóng.
• Dữ liệu của bạn là của bạn. Thông tin của bạn nằm trong chính điện thoại bạn, được một chiếc khoá bảo vệ, chứ không nằm trong máy chủ của một công ty. Chúng tôi không bán, không tải nó đi đâu cả. Không quảng cáo.
• Không ai tắt được hay kiểm soát được nó. Không có máy tính trung tâm nào để mọi thứ đi qua: những gì bạn chia sẻ đi qua các máy chủ cộng đồng, do người và các nhóm vận hành — có nhiều lắm, và ai cũng có thể thêm máy của mình — nên không cái nào là một trung tâm có thể kiểm duyệt hay thu tiền của bạn, giống như hạt giống chuyền tay nhau (đó là ý nghĩa của phi tập trung).
• Tin nhau bằng lời truyền miệng. Bạn giao dịch với người bạn quen và với người được những người bạn tin bảo lãnh — như xưa nay vẫn vậy ở làng hay ở hội chợ — mà không phải đưa tên thật hay số điện thoại nếu bạn không muốn.
• Bằng nhiều thứ tiếng. Cho mọi nơi trên thế giới, không cho riêng một nước. Người tình nguyện dịch nó.

Dành cho ai #

Các nhóm và mạng lưới hạt giống, các vườn và tập thể, người trồng trọt… và bất kỳ ai có vài gói hạt cất đi. Cho mọi lứa tuổi, từ 10 đến 99.

Một cái tên Nhật #

Tane nghĩa là “hạt giống” (種); tanemaki (種まき) nghĩa là “gieo hạt”. Và tên là tiếng Nhật không phải ngẫu nhiên. Nhiều thế kỷ trước ở Nhật, những tờ giấy in hứa hẹn gạo được chuyền tay nhau: chúng do các đền chùa, thương nhân và kho gạo phát hành — không phải ngân hàng hay một chính quyền trung ương — và người ta nhận chúng vì tin vào lời hứa ấy. Một mạng lưới trao đổi không trung tâm, được giữ bằng lòng tin, nơi một mẩu giấy đủ để làm gạo chuyển động. Nhiều thế kỷ sau, chính ý tưởng ấy gợi cảm hứng cho các mạng lưới hiện đại như hệ thống WAT của Nhật (năm 2000): một tờ giấy ai cũng in được và chuyền đi, không ngân hàng, không trung tâm.

Tane thừa hưởng tinh thần đó. Khi chia sẻ hạt giống, bạn có thể kèm theo một Plantare. Cái tên chơi chữ với pagaré trong tiếng Tây Ban Nha — một giấy nhận nợ, nghĩa đen là “tôi sẽ trả” — đổi trả thành trồng: không phải “tôi sẽ trả” mà là “tôi sẽ trồng”. Đó là lời hứa hoàn lại, khi nào bạn có thể, một lượng hạt giống tự do tương đương. Không phải mua bán, cũng không phải ràng buộc — đó là cam kết giữ hạt giống sống và tiếp tục đi. Và vì hoàn lại nghĩa là gieo trồng, mà gieo trồng thì nhân lên, nên mỗi hành động làm của chung lớn thêm thay vì hao đi.

Nó đang ở đâu và giúp thế nào #

Còn ở những bước đầu. Bạn có thể giúp bằng cách dùng thử trong một nhóm giữ giống thật, bằng cách dịch nó, chia sẻ những gì bạn biết về các giống, hay viết mã. Nó không có giá và sẽ không bao giờ có: nó sống nhờ người tình nguyện, nhờ chính các cộng đồng, và nhờ ngân sách công cho những dự án vì lợi ích chung.

Ý tưởng nằm bên dưới: hạt giống truyền thống là di sản của loài người — của tất cả và của không ai cả. Trước những kẻ muốn tư nhân hoá chúng, Tane muốn giúp bạn giữ, nhân lên và tiếp tục truyền chúng đi một cách dễ dàng.