Tane nedir
Tane (種) Japoncada “tohum” demek; tam adı, tanemaki (種まき), “tohum ekmek / saçmak” demek.
Tek cümlede #
Tohumlarınızı saklamak ve dilediğinizle paylaşmak için basit, özgür bir uygulama. İnternetsiz çalışır ve arada hiçbir şirket yoktur.
Neden gerekli #
Bugün dünyadaki tohumun büyük bölümünü bir avuç şirket denetliyor. Pek çok tohum ikinci kez işe yaramayacak biçimde yapılıyor: bir hasat verir, ama tohumu iyi çimlenmez, böylece her yıl yeniden satın almak zorunda kalırsınız. Bu arada binlerce yıl boyunca yetiştirilip iyileştirilmiş geleneksel çeşitler yitip gidiyor, onlarla birlikte nasıl yetiştirileceğinin bilgisi de.
Tohum paylaşmak var olan en eski ve en doğal şeylerden biri; yine de bazı yerlerde karmaşık, hatta cezalı hâle geldi (Fransa’da bir dernek, resmî listede olmayan çeşitleri dağıttığı için ceza aldı). Tohumla ilgilenenler ise bunu hâlâ defterlerle ve hesap tablolarıyla yapıyor.
Ne yapar, kolayca #
- Saklamak — tohum dökümünüz: neyiniz var, hangi yıldan, ne kadar, nereden geldi, sizin kullandığınız adla (Latince gerekmez). Bir çekmecede dört poşetiniz de olsa, yüzlerce çeşitli bir topluluk da yönetseniz aynı şekilde.
- Paylaşmak — ne sunduğunuzu siz söylersiniz; yakındaki biri görür ve size yazar; isterseniz hediye etmek, takas etmek ya da satmak için. Anlaşmayı doğrudan siz yaparsınız. Araya hiçbir şirket girmez, komisyon almaz.
Neden farklı #
- Özgürdür ve herkesindir. Hiçbir şirkete ait değildir: isteyen kullanabilir, kopyalayabilir, çevirebilir ya da geliştirebilir; ücretsiz ve kalıcı olarak. Kapalı bir üründen çok elden ele geçen bir tarif gibidir — buna özgür yazılım denir. Ve onu geliştiren, bu geliştirmeleri aynı özgürlükle paylaşmak zorundadır; böylece kimse sonradan “kapatamaz” (buna copyleft denir).
- İnternetsiz çalışır. Temel işler, çekmeyen bir tarlada bile yürür.
- Verileriniz sizindir. Bilgileriniz bir şirketin bilgisayarlarında değil, bir anahtarla korunarak kendi telefonunuzda durur. Ne satarız ne bir yere yükleriz. Reklam yok.
- Kimse kapatamaz, kimse denetleyemez. Her şeyin geçtiği merkezî bir bilgisayar yoktur: paylaştığınız şey, insanların ve toplulukların işlettiği topluluk sunucularından geçer — çoktur ve isteyen kendisininkini ekler — böylece hiçbiri sansürleyebilecek ya da sizden para isteyebilecek bir merkez değildir; tıpkı tohumun elden ele geçmesi gibi (merkeziyetsiz olmak budur).
- Güven kulaktan kulağa kurulur. Tanıdığınız insanlarla ve güvendiğiniz kişilerin kefil olduğu kişilerle iş yaparsınız — köyde ya da şenlikte hep olduğu gibi — istemezseniz gerçek adınızı ya da telefonunuzu vermeden.
- Birçok dilde. Tek bir ülke için değil, dünyanın her yeri için. Gönüllüler çeviriyor.
Kimin için #
Tohum grupları ve ağları, bahçeler ve kolektifler, yetiştirenler… ve bir kenarda birkaç poşeti olan herkes. Her yaş için, 10’dan 99’a.
Japonca bir ad #
Tane “tohum” demek (種); tanemaki (種まき) “tohum ekmek” demek. Adın Japonca olması da rastlantı değil. Yüzyıllar önce Japonya’da pirinç vaat eden basılı kâğıtlar elden ele dolaşırdı: bunları tapınaklar, tüccarlar ve pirinç ambarları çıkarırdı — bir banka ya da merkezî bir otorite değil — ve insanlar bu vaade duydukları güvenle kabul ederdi. Merkezi olmayan, güvenin ayakta tuttuğu bir değişim ağı; bir parça kâğıdın pirinci harekete geçirmeye yettiği bir düzen. Yüzyıllar sonra aynı fikir, Japonya’nın WAT sistemi (2000) gibi modern ağlara ilham verdi: bankasız ve merkezsiz, herkesin basıp elden ele verebildiği bir kâğıt.
Tane bu ruhu devraldı. Tohum paylaşırken yanına bir Plantare ekleyebilirsiniz. Ad, İspanyolca pagaré ile oynar — bir borç senedi, kelimesi kelimesine “ödeyeceğim” — ve ödemek yerine ekmek koyar: “ödeyeceğim” değil, “ekeceğim”. Elinizden geldiğinde benzer miktarda özgür tohumu geri verme sözüdür. Bir satın alma ya da bir yükümlülük değil; tohumu canlı ve hareket hâlinde tutma taahhüdüdür. Geri vermek yetiştirmek demek olduğundan ve yetiştirmek çoğalttığından, her jest müştereği küçültmek yerine büyütür.
Nerede duruyor, nasıl yardım edebilirsiniz #
Henüz başlarında. Gerçek bir tohum grubunda deneyerek, çevirerek, çeşitler hakkında bildiklerinizi paylaşarak ya da kod yazarak yardım edebilirsiniz. Bir fiyatı yok ve hiç olmayacak: gönüllülerle, toplulukların kendisiyle ve ortak yarar taşıyan projelere verilen kamu desteğiyle ayakta duruyor.
Altta yatan düşünce: geleneksel tohumlar insanlığın mirasıdır — herkesin ve hiç kimsenin. Onları özelleştirmek isteyenlere karşı Tane, tohumu saklamanızı, çoğaltmanızı ve elden ele geçirmenizi kolaylaştırmak istiyor.