Ano ang Tane
Ang Tane (種) ay “binhi” sa Hapon; ang buong pangalan, tanemaki (種まき), ay “maghasik / magsabog ng binhi”.
Sa isang pangungusap #
Isang simple at malayang app para itago ang iyong binhi at ibahagi ito sa kaninumang gusto mo. Gumagana ito nang walang internet at walang kompanyang namamagitan.
Bakit kailangan ito #
Ngayon, iilang kompanya ang may hawak sa malaking bahagi ng binhi ng mundo. Maraming binhi ang ginawang hindi na muling magagamit: nagbibigay ng isang ani, ngunit hindi mahusay tumubo ang binhi nito, kaya kailangan mong bumili muli taun-taon. Samantala, unti-unting nawawala ang mga tradisyonal na uri — na itinanim at pinabuti sa loob ng libu-libong taon — at kasama nila ang kaalaman kung paano sila palaguin.
Ang pagbabahagi ng binhi ay isa sa pinakamatanda at pinakalikas na bagay, gayunman sa ilang lugar ito ay naging magulo o pinagmumultahan pa (sa Pransiya, pinarusahan ang isang samahan dahil namahagi ito ng mga uring wala sa opisyal na listahan). At ang mga nag-aalaga ng binhi ay ginagawa pa rin ito gamit ang kuwaderno at spreadsheet.
Ano ang ginagawa nito, sa simpleng salita #
- Itago — ang talaan ng iyong binhi: ano ang mayroon ka, mula sa anong taon, gaano karami, saan galing, sa pangalang ginagamit mo (hindi kailangan ng Latin). Pareho lang kung apat na sobre lang ang nasa drawer mo o kung isang grupo kang may daan-daang uri.
- Ibahagi — sinasabi mo kung ano ang inaalok mo; may malapit na makakakita nito at susulat sa iyo, para ipamigay, ipagpalit o ipagbili kung gusto mo. Ikaw mismo ang tatapos ng usapan, diretso. Walang kompanyang sumisingit o kumukuha ng komisyon.
Bakit iba ito #
- Malaya ito at pag-aari ng lahat. Hindi ito pag-aari ng anumang kompanya: kahit sino ay makakagamit, makakakopya, makakapagsalin o makakapagpabuti nito, libre at habambuhay. Higit itong resetang ipinapasa kaysa saradong produkto — iyon ang tinatawag na malayang software. At ang sinumang magpabuti nito ay obligadong ibahagi ang mga pagpapabuting iyon nang kasing-laya, kaya walang makapagsasara nito sa hinaharap (iyon ang copyleft).
- Gumagana ito nang offline. Umaandar ang pangunahin kahit nasa bukid ka na walang signal.
- Sa iyo ang datos mo. Ang impormasyon mo ay nananatili sa sarili mong telepono, protektado ng isang susi, hindi sa mga kompyuter ng isang kompanya. Hindi namin ito ibinebenta o ina-upload kahit saan. Walang patalastas.
- Walang makakapagsara o makakakontrol nito. Walang sentrong kompyuter na dinaraanan ng lahat: ang ibinabahagi mo ay dumaraan sa mga server ng komunidad, pinapatakbo ng mga tao at samahan — marami sila, at kahit sino ay makakadagdag ng sarili niya — kaya wala sa kanila ang sentrong makakapag-censor o makakasingil sa iyo, tulad ng binhing dumadaan sa kamay-kamay (iyon ang ibig sabihin ng desentralisado).
- Sa tiwala at usap-usapan. Nakikipag-ugnayan ka sa mga taong kilala mo at sa mga pinanagutan ng mga taong pinagkakatiwalaan mo — gaya ng dati sa baryo o sa perya — nang hindi kinakailangang ibigay ang tunay mong pangalan o numero kung ayaw mo.
- Sa maraming wika. Para saanman sa mundo, hindi para sa iisang bansa. Mga boluntaryo ang nagsasalin nito.
Para kanino ito #
Mga grupo at network ng binhi, hardin at kolektibo, mga nagtatanim… at kahit sinong may ilang sobre na nakatago. Para sa lahat ng edad, mula 10 hanggang 99.
Isang pangalang Hapon #
Ang Tane ay “binhi” (種); ang tanemaki (種まき) ay “maghasik ng binhi”. At hindi aksidente na Hapon ang pangalan. Ilang siglo na ang nakalipas sa Hapon, may mga nakalimbag na papel na nangangako ng bigas na dumadaan sa kamay-kamay: inilalabas ng mga templo, mangangalakal at bodega ng bigas — hindi ng bangko o sentral na awtoridad — at tinatanggap ito ng mga tao dahil sa tiwala sa pangakong iyon. Isang network ng palitan na walang sentro, hawak ng tiwala, kung saan sapat na ang isang piraso ng papel para gumalaw ang bigas. Pagkaraan ng ilang siglo, ang mismong ideyang ito ang nagbigay-inspirasyon sa mga makabagong network tulad ng WAT system ng Hapon (2000): isang papel na kahit sino ay makakaimprenta at makakapasa, walang bangko at walang sentro.
Minana ng Tane ang diwang iyon. Kapag nagbabahagi ka ng binhi, maaari kang maglakip ng Plantare. Naglalaro ang pangalan sa Kastilang pagaré — isang pangakong magbayad, literal na “magbabayad ako” — na pinalitan ang bayad ng tanim: hindi “magbabayad ako” kundi “magtatanim ako”. Pangako itong isauli, kapag kaya mo na, ang katulad na dami ng malayang binhi. Hindi ito bilihan o obligasyon — pangako itong panatilihing buhay at gumagalaw ang binhi. At dahil ang pagsasauli ay nangangahulugang pagtatanim, at ang pagtatanim ay nagpaparami, bawat kilos ay nagpapalago sa kolektibong yaman sa halip na paliitin ito.
Nasaan ito ngayon at paano tumulong #
Nasa simula pa lamang. Makakatulong ka sa pagsubok nito sa totoong grupo ng binhi, sa pagsasalin, sa pagbabahagi ng alam mo tungkol sa mga uri, o sa pagko-code. Wala itong presyo at hindi magkakaroon: itinataguyod ito ng mga boluntaryo, ng mga komunidad mismo, at ng pondong pampubliko para sa mga proyektong may kapakinabangang panlahat.
Ang ideyang nasa ilalim: ang mga tradisyonal na binhi ay pamana ng sangkatauhan — sa lahat at sa wala. Laban sa mga nagnanais na ariin ito, layunin ng Tane na gawing madali para sa iyo ang pagtatago, pagpaparami at pagpapagalaw nito.