Zer da Tane

Tane (種) hitzak “hazia” esan nahi du japonieraz; izen osoak, tanemaki (種まき), “haziak erein / barreiatu”.

Esaldi bakarrean #

App sinple eta libre bat zure haziak gorde eta nahi duzunarekin partekatzeko. Internetik gabe egiten du lan, eta erdian enpresarik gabe.

Zergatik behar den #

Gaur egun enpresa gutxi batzuek munduko haziaren zati handi bat kontrolatzen dute. Hazi asko bigarren aldiz ez balio izateko eginda daude: uzta bat ematen dute, baina haien haziak ez du ondo ernetzen, eta urtero berriro erosi behar dituzu. Bitartean, barietate tradizionalak —milaka urtez landu eta hobetuak— galtzen ari dira, eta haiekin batera nola landu jakitea.

Haziak partekatzea dagoen gauzarik zaharren eta naturalenetako bat da, eta hala ere leku batzuetan korapilatsu edo isunduna bihurtu da (Frantzian elkarte bat zigortu zuten zerrenda ofizialean ez zeuden barietateak banatzeagatik). Eta haziak zaintzen dituztenek koaderno eta kalkulu-orriekin jarraitzen dute.

Zer egiten duen, erraz azalduta #

• Gorde — zure hazien inbentarioa: zer duzun, zein urtetakoa, zenbat, nondik datorren, zuk erabiltzen duzun izenarekin (latinik gabe). Berdin lau poltsatxo dituzula tiradera batean edo ehunka barietateko talde bat daramazula.
• Partekatu — zuk esaten duzu zer eskaintzen duzun; inguruko norbaitek ikusi eta idatziko dizu, oparitzeko, trukatzeko edo saltzeko nahi baduzu. Tratua zuk zeuk ixten duzu, zuzenean. Ez da enpresarik sartzen, ez da komisiorik.

Zergatik den desberdina #

• Librea da eta guztiona. Ez da inongo enpresarena: edonork erabil, kopia, itzul edo hobe dezake, doan eta betiko. Produktu itxi bat baino gehiago pasatzen den errezeta bat da: horri software librea deitzen zaio. Eta hobetzen duenak hobekuntza horiek berdin libreki partekatzera behartuta dago, inork gero “itxi” ez dezan (hori da copylefta).
• Konexiorik gabe dabil. Oinarrizkoak soroan ere funtzionatzen du, estaldurarik gabe.
• Zure datuak zureak dira. Zure informazioa zure mugikorrean gordetzen da, gako batez babestuta, eta ez enpresa baten ordenagailuetan. Ez dugu saltzen, ez dugu inora igotzen. Iragarkirik gabe.
• Inork ezin du itxi ez kontrolatu. Ez dago dena igarotzen den ordenagailu zentralik: partekatzen duzuna komunitate-zerbitzarietan barrena doa, jendeak eta taldeek eramanak —asko daude eta edonork jar dezake berea—, beraz haietako bat bera ere ez da zentsuratu edo kobratu ahal duen zentro bat, haziak eskuz esku pasatzea bezala (hori da deszentralizatua izatea).
• Konfiantza ahoz aho doa. Ezagutzen duzun jendearekin eta fidatzen zaren jendeak bermatzen duenarekin egiten duzu tratua —herrian edo azokan beti egin den bezala—, zure benetako izena edo telefonoa eman beharrik gabe, nahi ez baduzu.
• Hizkuntza askotan. Mundu osorako, ez herrialde bakar baterako. Boluntarioek itzultzen dute.

Norentzat den #

Hazi-talde eta -sareak, baratzeak eta kolektiboak, laborariak… eta poltsatxo batzuk gordeta dituen edonor. Adin guztietarako, 10etik 99ra.

Izen japoniar bat #

Tane hitzak “hazia” esan nahi du (種); tanemaki (種まき) “haziak ereitea”. Eta izena japoniarra izatea ez da kasualitatea. Duela mendeak, Japonian, arroza agintzen zuten paper inprimatuak eskuz esku zebiltzan: tenpluek, merkatariek eta arroz-biltegiek jaulkitzen zituzten —ez banku batek, ez agintari zentral batek— eta jendeak promes hari zion konfiantzagatik onartzen zituen. Zentrorik gabeko truke-sare bat, konfiantzak eusten ziona, non paper-zati bat nahikoa zen arroza mugitzeko. Mendeak geroago, ideia horrek berak sare modernoak inspiratu zituen, hala nola Japoniako WAT sistema (2000): edonork inprimatu eta pasa dezakeen papera, bankurik eta zentrorik gabe.

Tanek espiritu hori jaso du. Haziak partekatzen dituzunean Plantare bat erants diezaiokezu. Izenak gaztelaniazko pagaré hitzarekin jokatzen du —ordaintzeko promesa bat, hitzez hitz “ordainduko dut”—, ordaindu aditza landatu aditzagatik aldatuz: ez “ordainduko dut”, baizik eta “landatuko dut”. Ahal duzunean hazi libre kopuru antzeko bat itzultzeko promesa da. Ez da erosketa bat, ezta betebehar bat ere: hazia bizirik eta mugitzen mantentzeko konpromisoa da. Eta itzultzeak landatzea esan nahi duenez, eta landatzeak biderkatu egiten duenez, keinu bakoitzak komunak handitzen ditu, txikitu beharrean.

Non dagoen eta nola lagundu #

Hasieran. Lagundu dezakezu benetako hazi-talde batean probatuz, itzuliz, barietateei buruz dakizuna partekatuz, edo programatuz. Ez du preziorik eta ez du izango: boluntarioek, komunitateek beraiek eta interes komuneko proiektuentzako finantzaketa publikoak eusten diote.

Azpiko ideia: hazi tradizionalak gizateriaren ondarea dira —denenak eta inorenak ez. Pribatizatu nahi dituztenen aurka, Tanek erraz jarri nahi dizu haiek gordetzea, biderkatzea eta mugitzen mantentzea.